O Denveru i Višegradu, Bolderu i Varešu, Brgulama i Sent Pitu, Aspenu i Jahorini, Zvezdi i Zvijezdi, ili kuda su sve Stanišići koji su bili primorani da napuste svoj zavičaj odlazili i šta su tamo uradili

Da je Jugoslavija stvarno postala balkanska Amerika, Bosna bi bila Kolorado. Prelepa, planinska zemlja koja nosi ime po reci.

Iz Kolorada nam ove godine dolaze lepe vesti. Jutra su lepša kada pročitam koliko je prethodne noći u glavnom gradu Kolorada poena, skokova i asistencija imao Nikola Jokić. Deran iz bačke ravnice u gradu koji je milju iznad visine mora milju je iznad svih ostalih. Denver, gde se donedavno od sporta računao samo američki fudbal, zbog jednog Somborca postao je košarkaški grad.

Slično kao što su Varajić i Delibašić od Sarajeva, gde je lopta u ruci značila samo penal, napravili evropsku košarkašku prestonicu.

A onda je pre nekoliko dana iz Kolorada stigla tragična vest. Ahmad El Alivi Alisa, američki državljanin rođen u Siriji, s mitraljezom u rukama uleteo je u tržni centar u gradu Bolderu, u Koloradu i krenuo da ubija. Stradalo je deset nedužnih ljudi; među njima i Neven Stanišić, dečko koji je došao do tržnog centra da popravi aparat za kafu. Nakon što je to uradio krenuo je na drugi posao, međutim metak koji je ispalio pomahnitali Alisa mu je presudio. Imao je samo 23 godine.

Roditelji Nevena Stanišića u Kolorado su došli iz Bosne i Hercegovine. Stanišić nije retko prezime ali najviše ih je u centralnoj Bosni. Odatle su posle rata devedesetih godina skoro sve srpske porodice raseljene, što u gradove Republike Srpske i Srbije, što u zemlje Zapadne Evrope i Amerike.

Šišarke iz Brgula

Nevenov otac Radmilo je iz sela Brgule, opština Vareš. U ovom selu u centralnoj Bosni  najviše kuća bilo je od Stanišića. Tu se udala sestra moje babe. Stanišiće pamtim kao vesele i glasne ljude. U njihovoj kući uvek se mnogo jelo, pilo i smejalo. Slavio se Sveti Nikola i ostrašćeno navijalo za Crvenu zvezdu. Bili su bogata porodica. U ratu im je sve uništeno.

Prema popisu iz 1991. nekoliko stotina ljudi živelo je u Brgulama, od toga njih 97 odsto su bili srpske nacionalnosti. Prema popisu iz 2013. u Brgulama je registrovano 13 ljudi: deset Srba i tri Bošnjaka.

Ljude iz tog kraja u gradovima su nazivali „šišarkama", jer su dolazili s planine. To je planina Zvijezda a nadmorska visina tu prelazi hiljadu metara, baš kao u Koloradu. Ispod najvišeg vrha Zvijezde Karasanovine, koji se nalazi na 1472 metra, nalazi se selo Planinica (izgovara se s dva spojena n kao slanina u vicu).

U tom selu je 1946. godine rođen poznati glumac Boro Stjepanović, a nešto više od dve decenije kasnije u istom selu rođen je Mladen Durić, koga znamo kao vladiku Grigorija. Grigorije je danas vladika diseldorfski i cele Nemačke.

Diseldorf-Višegrad

Iz jedne diseldorfske knjižare počinje i jedan od prvih intervjua za srpske medije Saše Stanišića. Neukusno preterujući, „Nedeljnik" je Stanišića predstavio kao „najvećeg nemačkog pisca", a njegov roman Porijeklo proglasio uz Andrićev Na Drini ćuprija za jedan od dva ključna romana naše književnosti. Naravno da je Saša Stanišić, koliko i Denver ili Vareš od nivoa mora, daleko od pijanih superlativa kojim su ga častili u beogradskom nedeljniku, ali je nesumnjivo reč o dobrom piscu i vrlo zanimljivoj pojavi.

Vareš je jedan od onih bosanskih gradova koji je nacionalno bio sasvim izmešan, ali Saša Stanišić, danas uvaženi nemački pisac, i sam dete iz mešovitog braka, nije od Stanišića iz Vareša već iz Višegrada. Koliko znam, Stanišić nije religiozan i ne gaji preveliko poštovanje prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi tako da verovatno nije bio na službama vladike Grigorija, ali osim zemlje u kojoj su rođeni dvojicu danas stanovnika Nemačke spaja i ljubav prema Crvenoj zvezdi.

Vladika Grigorije najbolji je fudbaler među vladikama Srpske pravoslavne crkve, deklarisani, možemo reći čak i ostrašćeni „zvezdaš", dok je nemačka književna nada Saša Stanišić kao 13-godišnji dečak iz Višegrada dolazio u Beograd da gleda Zvezdu protiv Bajerna „i sto puta sanjao kako daje gol za Zvezdu, glavom pravo u rašlje". Danas Stanišić profesionalno piše a rekreativno igra fudbal. I ni danas mu nije skroz svejedno da li će Zvezda izgubiti.

Smrt u Koloradu

Kada sam bio na Floridi upoznao sam jednog sjajnog momka iz Tuzle. Za nas Zlatko, „Zak" za ostale na Floridi kojima baš ne idu naša imena. Zlatko voli prirodu, pešačenje i planinarenje i valjda sam zbog toga mislio da preteruje kad kaže da je idealna američka država: Kolorado. Zbog Aspena, Grand kanjona ili Stenovitih planina, ali ne samo zbog toga. Zlatko mi je objašnjavao da u Koloradu žive i najbolji ljudi. Da se mirno i lepo živi i odlično zarađuje.

Bežeći od poslednjeg rata, roditelji Saše Stanišića posle Nemačke doselili su se na Floridu, a roditelji Nevena Stanišića su se dokopali obećane američke države - od ubijanja i ludila pobegli su u Kolorado, i dočekali da im ludak s mitraljezom usred dana ubije sina od 23 godine.

„Neven Stanišić je bio dobar, stidljiv i vredan mladić. Bio je čovek uzornih porodičnih vrednosti", opisao je za „Denver post" stradalog momka Radovan Petrović, sveštenik Srpske pravoslavne crkve Jovana Krstitelja u Lejkvudu, u Koloradu, kojoj je Neven pripadao. Nije poznato da li je Neven voleo košarku i da li je upoznao najveću sportsku zvezdu u ovoj američkoj državi; Jokić ga je posle utakmice sa Orlandom, kada je čuo tu vest, pomenuo i izjavio saučešće porodici i porodicama svih žrtava.

Spars, Sarajevo

Saša Stanišić sa Jokićem deli ljubav prema istoj muzici; i pisac i košarkaš su fanovi Đorđa Balaševića, a zanimljivo je da se jedno od sela u opštini Sombor, odakle je Nikola Jokić, zove baš Stanišić.

Susedna opština Somboru su Odžaci a u ovoj opštini je selo Ratkovo, gde se rodio onaj Stanišić s nadimkom „Ledeni" čija priča još nije ispričana.

Stanišić je i naziv jednog od najpoznatijih etno sela na Balkanu, a napravio ga je baš jedan od onih Stanišića koji je morao da napusti sve svoje u centralnoj Bosni pa je u semberijskoj ravnici napravio kopiju svog zavičaja.

Saša Stanišić nekad dođe u svoj zavičaj, da vidi baku i uživa u njenoj zeljanici. Njegov zemljak iz Andrićeve Ćuprije Nikola Glasinčanin, spremajući se da krene u rat 1914, učiteljici Zorki, koju je nagovarao da s njim iz Bosne beži u Ameriku, kaže: „A ako iziđem živ iz ovoga i ako se oslobodimo, neće trebati možda ni ići u onu Ameriku preko mora, jer ćemo imati ovdje svoju Ameriku, zemlju u kojoj se mnogo i pošteno radi a dobro i slobodno živi."

Jugoslavija nije postala Amerika. U Aspenu je, ipak, mnogo bolje skijanje nego na Jahorini i Bjelašnici, Denver sa Jokićem igra jednu od najboljih košarki u Americi dok se košarkaški klub iz Sarajeva zove na engleskom po nadimku ekipe iz San Antonija iz Teksasa - „Spars". Bar to se može objasniti samo naslovom stare pesme Fadila Šabovića: Cirkus Kolorado. Ostalo i ne baš.

div id="adoceanrsvdcfhklggd">